Kayıt Dışı Ekonomi 5 3

vibramycin

vibramycin

buy naltrexone online cheap

buy naltrexone no prescription redirect

seroquel avis

seroquel avis click here

Kayıt Dışı Ekonomi

Bugün dünyada az gelişmiş ve gelişmekte olan ülke ekonomilerinde çok önemli bir sorun olan, gelişmiş ülke ekonomilerinde ise çok önemli olmamakla birlikte yine de sorun olarak görülen kayıt dışı ekonominin, nedenleri, işleyişi, sonuçları ve etkileşimi incelendiğinde son derece karmaşık bir yapı ile karşılaşılmaktadır. Bu karmaşık yapının, hukuksal, ekonomik, sosyal, kültürel ve ahlaki boyutları bulunmakta ve bunlar birbirleri ile iç içe geçmiş, birbirlerini etkiler ve etkilenir hale gelmişlerdir. Dünya ekonomilerinde, kayıt dişiliğin toplam ekonomi içinde payını belirlemeye yönelik pek çok analiz yöntemi geliştirilmiş ve bu yöntemlere bağlı pek çok çalışma yapılmış olmakla birlikte, hemen hemen hiçbir ekonominin kayıt dişilik oranı hakkında kesin bir rakam ortaya koyulamamıştır. Bununla birlikte, kayıt dişiliğin toplam ekonomi içindeki payını tahmine yönelik çalışmalar gün geçtikçe artmış ve çeşitli yöntemlerle kayıt dişiliğin boyutları ortaya koyulmaya

başlanmıştır. Türkiye'de de kayıt dışı ekonominin toplam ekonomi içinde payının tahminine yönelik çalışmalar yapılmış ve sonuçları itibariyle, gelişmekte olan diğer ülkelerden pek de farklı olmayan yüksek oranlı bir kayıt dışının var olduğu anlaşılmıştır. Yüksek oranlı kayıt dişiliğin ise ekonomik ve sosyal hayatta yarattığı tahribatın tespiti ise henüz araştırmalara konu olmamış fakat tüm toplumun dikkatini bu konuda yapılacak mücadeleye çevirecek kadar büyük ve derin olduğu anlaşılmıştır.

Kayıt Dışı Ekonomi Nedir?

Kayıt dışı ekonomi, çok genel tanımıyla kamu otoritesinin denetimi dışında kalan ekonomik faaliyetler olarak ifade edilmektedir. Ancak kayıt dışı ekonominin karmaşık yapısından kaynaklanan nedenlerle, tanımı yapılırken çok farklı adlandırmalar kullanılmak suretiyle kapsamı belirleyici hale getirilmek istenmektedir. Bu adlandırmaların her biri kayıt dışı ekonomi yerine kullanılmakta; kara ekonomi, saklı ekonomi, gizli ekonomi, yer altı ekonomisi, ikincil ekonomi, faturasız ekonomi, vergisiz ekonomi, informal ekonomi, nakit ekonomi gibi adlarla anılmaktadır.

Birbirinden farklı adlandırılmalarla anılan kayıt dışı ekonomi, yapılan adlandırılmalardan da anlaşılacağı üzere, hem yasal hem de yasal olmayan ekonomik faaliyetleri kapsamakla birlikte, ekonomik açıdan bakıldığında yasal faaliyetlerin kayıt dişiliği üzerinde durmak daha doğru olmaktadır. Çünkü yasal olmayan faaliyetlerin kayıt altına alınması değil, bu faaliyetlerin tamamen engellenmesi amaçlanmaktadır. Dolayısıyla kayıt dışı ekonomi ile mücadelenin dar anlamda, yasal ekonomik faaliyetlerin kayıt altına alınması olarak tanımlanması gerektiğinden, kayıt dışı ekonomi tanımının da yasal ekonomik faaliyetlerin kayıt dişiliği olarak yapılması yerinde olacaktır.

Yasal ekonomik faaliyetlerin kayıt dişiliği, öncelikle yasalarla sağlanan kayıt dişilik veya iradi kayıt dişilik olarak iki ayrı grupta toplanmaktadır. Yasalarla sağlanan kayıt dişilik (muaflıklar, indirimler, istisnalar gibi), çeşitli kanunlarla kayıt tutma zorunluluğunun ortadan kaldırılması durumunu ifade etmektedir. Bu grupta, yürütülen faaliyetin kayıt dişiliği yasalara aykırı olarak yapılmamakta bilakis yasaların gereği olarak faaliyet kayıt dışı kalmaktadır. Kayıt tutmanın getireceği bazı yükler hesap edilerek, kayıt tutmamanın daha doğru olacağına inanılarak çıkarılan yasalarla yaratılan kayıt dişiliğin, nedenleri, etkileri ve sonuçları tartışılır olmakla birlikte, göz ardı edilebilecek bir büyüklük olması nedeniyle üzerinde çok fazla durulmamaktadır. ikinci grupta yer alan iradi kayıt dişilik ise, ekonomik aktörlerin kendisine menfaat temin etmek amacıyla yasalara aykırı bir şekilde hareket etmek suretiyle kayıtlara yansıtılması gereken ekonomik faaliyetlerini kayıt dışı bırakmasıdır. Kayıt dışı ile mücadelenin esas hedef kitlesi, işte bu iradi olarak kayıt dışı kalan ekonomik aktörlerdir.

İradi olarak kayıt dışı bırakılan yasal ekonomik faaliyetler, iki şekilde ortaya çıkmaktadır. Birincisi, tamamı kayıt dışı bırakılan yasal ekonomik faaliyetler, ikincisi ise bir kısmı kayıtlı bir kısmı da kayıt dışı bırakılan yasal ekonomik faaliyetlerdir. Tamamı kayıt dışı bırakılan ekonomik faaliyetleri, kamu otoritesinin bilgisi dışında kalan, herhangi bir kamu otoritesinde kaydı bulunmayan, kamusal yükümlülüklerin (vergi ve sosyal güvenlik primi gibi) hiç birisi yerine getirilmeyen yasal ekonomik faaliyetler olarak tanımlayabiliriz. Bir kısmı kayıtlı bir kısmı da kayıt dışı olan (kısmi kayıt dışı) ekonomik faaliyetleri ise, yasal olarak yapılan ekonomik faaliyetler kamu otoritesine bildirilmiş olmakla birlikte, bildirilen bu faaliyetlerin kayıtlara gerçek olarak yansıtılmamış olduğu durum olarak ifade edebiliriz. Kısmi kayıt dişilik hali olarak da adlandırabileceğimiz bu durum, kayıt dışı ekonomi içerisinde en önemli büyüklükte olan ve aynı zamanda kayıt dışı ekonomi ile mücadelede en çok zorlanılacak alan olmaktadır. Şöyle ki; kayıtlı ekonomi ile kayıt dışı ekonominin kesin çizgilerle birbirinden ayrılmış olduğunu söylemek hemen hemen imkânsız hale gelmiştir. Yapılan kayıt dışı ekonomi büyüklük tahminlerinde, tamamı kayıt dışı bırakılan yasal ekonomik faaliyetlerin, bir kısmı kayıt dışı bırakılan yasal ekonomik faaliyetlerden daha az olduğu, dolayısıyla kayıt dişiliğin esas itibariyle yasal faaliyetlerden elde edilen gelirlerin bir kısmının gizlenmesi sonucunda büyük boyutlara ulaştığı ve süreklilik kazandığı ifade edilmektedir. Buradan hareketle, kayıt dışı ekonomik aktörlerin pek çoğu aynı zamanda kayıtlı ekonomik aktörler olmaktadırlar. Kayıtlı ekonomik aktörlerin, kayıt dışı ekonomik aktörler ile rekabet edememeleri nedeniyle ekonominin kayda alınması yönündeki iradelerini tamamen samimi olarak görmek, kayıt dışı ekonominin kayda alınması için yapılması gereken düzenlemeleri içeren politika belirlenmesinde zafiyete yol açmaktadır.

Kayıt dışı ekonominin sebepleri, etkileri, kayıt dışı ekonomi ile mücadelede uygulanan vergisel düzenlemeler ileriki sayılarımızda.

Yazar : Ramazan UYSAL

Facebookda Paylaş

Diğer Tema Dışı Konuları